درمان بی خوابی بعد از ترک اعتیاد

درمان بی‌خوابی بعد از ترک اعتیاد کلینیک ترک اعتیاد پیام
کلینیک پیام تندرستی
30 آذر 1398

بی‌خوابی و اعتیاد هر دو به هم مرتبط هستند. برخی افراد برای درمان بی خوابی بعد از ترک اعتیاد، از الکل یا قرص های خواب‌آور استفاده می‌کنند و در نتیجه بدون اینکه متوجه باشند به این داروها وابسته می‌شوند و تنها نوع اعتیاد خود را تغییر داده اند. حتی اگر کسی قبل از اینکه به اعتیاد گرفتار شود اختلال خواب نداشته باشد، سوء مصرف طولانی مدت مواد می‌تواند ساختار کلی خواب مغز را تغییر دهد.

اختلالات خواب در دوران ترک اعتیاد

مراحل ابتدایی سم زدایی تمام اعتیادها سخت و دشوار است. بیماران ظرف چند روز تا یک هفته نخست علائم ترک اعتیاد جسمی بسیار شدید و آزاردهنده‌ای مانند رعشه یا لرز، تب، استفراغ و سردرد را تجربه می‌کنند. طبعاً علائم روانی از قبیل افسردگی، اضطراب، نوسانات خلقی و روحیه ضعیف نیز در کنار این علائم جسمی بروز می‌یابد.

علائم به وضعیت هر بیمار، نوع و شدت اعتیاد وی بستگی دارد. برای مثال برخی بیماران که در حال ترک وابستگی به داروهای خواب‌آور هستند، دچار تشنج می‌شوند و پنج درصد الکلی‌ها هذیان خمری (DTs) را تجربه می‌کنند. هذیان خمری به مجموعه علائمی مانند توهم، تعریق شدید و افزایش ضربان قلب گفته می‌شود.

با توجه به متغیر بودن علائم ترک لازم است که بیماران دوره درمانی خود را تحت نظارت و راهنمایی روانپزشک متخصص ترک اعتیاد شروع کنند. هرچند برخی بیماران از ترک اعتیاد یابویی و سریع نتیجه می‌گیرند، اما این روش غیرتخصصی برای بسیاری از بیماران خطرناک است. اغلب به بیماران دچار اعتیاد به مشتقات تریاک، داروهای خواب‌آور و شبه مخدر توصیه می‌شود که آهسته پیش بروند و دوز مصرف دارو را به تدریج کاهش بدهند تا شدت علائم خماری به حداقل برسد و از عود اعتیاد پیشگیری شود. اکثر علائم جسمی ترک تا پایان هفته اول سم‌زدایی از بین می‌رود یا به شدت کاهش می‌یابد. علائم باقیمانده نیز به تدریج در ماه‌های آتی کاهش خواهد یافت.

بی‌خوابی در دوران سم‌زدایی

با این حال یکی از علائم آزاردهنده‌ای که همواره افراد در حال ترک را عذاب می‌دهد، اختلالات خواب است. بی‌خوابی یکی از شایع‌ترین و ماندگارترین علائمی است که بیماران بعد از قطع مصرف مواد با آن روبه‌رو می‌شوند.

بی‌خوابی حتی برای افراد معمولی که با عوارض غیرقابل تحمل سم‌زدایی دست و پنجه نرم نمی‌کنند، نیز دشوار است. همان‌طور که اشاره شد، بی‌خوابی چنان آزاردهنده است که محرک اصلی و اولیه بسیاری از بیماران برای پناه بردن به الکل و داروهای آرامبخش محسوب می‌شود. در هر حال بیماران در حال ترک اعتیاد با طیف وسیعی از علائم، احساسات و حس‌های بی‌سابقه و ناراحت کننده مواجه می‌شوند ـ در عین حال مجبورند که این علائم را بدون مواد و داروهایی که قبلاً از آن‌ها استفاده می‌کردند، تحمل کنند.

بی‌خوابی و ترک اعتیاد

بسیاری از مواد مخدر مانند کوکائین، اکستازی، مشتقات تریاک و آمفتامین‌ها تولید دوپامین را در مغز مختل می‌کنند. مغز در دوران اعتیاد به میزان جدیدی از دوپامین به عنوان میزان “نرمال” عادت می‌کند و برای مدیریت درد و حفظ تعادل روانی به مواد مخدر وابسته می‌شود. مغز در چند هفته نخست ترک اعتیاد به تدریج به وضعیت عادی تولید دوپامین برمی‌گردد و پایدار می‌شود. اما تحمل درد جسمی و احساسات و هیجانات ناخوشایندی مانند استرس و اضطراب در این مدت بسیار سخت‌تر می‌شود.

البته این علائم فقط جسمی نیست. افرادی که قبل از خواب عادت به نوشیدن مشروب یا کشیدن ماری‌جوانا داشته‌اند، ذهنشان را به گونه‌ای آموزش داده‌اند که این فعالیت‌ها را به عنوان پیش‌درآمد خواب بشناسد. در نتیجه وقتی مصرف این مواد قطع می‌شود، مغز حیران می‌ماند که چه زمانی وقت خواب است.

کیفیت خواب بیمار به دلیل بی‌خوابی ناشی از سم‌زدایی مختل می‌شود. کم‌خوابی و بی‌خوابی مقاومت در برابر درد را کمتر می‌کند و باعث تحریک‌پذیری بیمار و پرخاشگری او به اطرافیان می‌شود.

بی‌خوابی یکی از اصلی‌ترین عامل‌های پیش‌بینی کننده عود اعتیاد است و احتمال برگشت به اعتیاد برای بیماران دچار اختلالات خواب دو برابر بقیه است. به همین دلیل پزشکان توصیه می‌کنند که بیماران خواب را نیز در طرح درمان بگنجانند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که درمان بی‌خوابی هم کیفیت خواب و هم علائم افسردگی را در بیماران مبتلا به اعتیاد را بهبود می‌دهد.

بی‌خوابی بعد از ترک اعتیاد چند روز طول می کشد؟

مدت اختلالات خواب در دوران ترک اعتیاد به عوامل مختلفی مانند ماده مصرفی، دوز مصرف شده، مدت زمان آن و حتی شرایط جسمی بیمار بستگی دارد و می‌تواند چند روز تا چند سال متغیر باشد.

اختلالات خواب بعد از دوره درمانی اگر زیر نظر متخصص ترک اعتیاد درمان شود می‌تواند به طور قابل توجهی مدت درمان را کاهش دهد. خوشبختانه وقتی کیفیت خواب بیمار به طور پیوسته بهتر شود، می‌توان این بهبود را نشانه سم‌زدایی کامل تلقی کرد.

راه حل بی خوابی هنگام ترک اعتیاد

خوب خوابیدن یکی از بهترین روش‌ها برای تسکین علائم ناراحت کننده خماری و تضمین موفقیت درمان ترک اعتیاد است. البته گفتنش از انجام دادنش آسان‌تر است.

رعایت توصیه‌های زیر به بهبود کیفیت درمان بی خوابی بعد از ترک اعتیاد کمک می‌کند.

1. از دیگران کمک بگیرید

درمان اعتیاد کاری نیست که انجام آن به تنهایی راحت باشد. مشکلاتتان را صادقانه با دیگران در میان بگذارید و از آنها بخواهید که در این دوران سخت کمکتان کنند. عزیزانتان برایتان اهمیت قائلند، از شما مراقبت می‌کنند و می‌خواهند که موفقیتتان را ببینند؛ به احتمال زیاد آن‌ها خوشحال می‌شوند که به شما کمک کنند. از عزیزانتان بپرسید که آیا اجازه می‌دهند در این روزهای سخت شب‌ها در کنارشان باشید یا این که آیا امکان دارد، هر چند وقت یکبار به شما سر بزنند و ببینند که آیا به چیزی احتیاج دارید یا خیر.

2. رفتار درمانی شناختی را امتحان کنید

شانس موفقیت درمان اعتیاد با بهره‌گیری از کمک‌ها و راهنمایی‌های پزشکان و مشاوران متخصص ترک اعتیاد افزایش می‌یابد. رفتاردرمانی شناختی (CBT) یکی از بهترین روش‌ها برای کمک به درمان اعتیاد است. این تکنیک روان‌درمانی در 6 تا 12 جلسه انجام می‌شود. روانشناس به بیمار کمک می‌کند تا افکار منفی و الگوهای رفتاری مشکل‌ساز خود را که زمینه‌ساز اعتیاد شده است، شناسایی کند. رفتاردرمانی شناختی برای درمان طیف وسیعی از مشکلات از اعتیاد گرفته تا اختلالات خلقی و بی‌خوابی موثر است.

3. بهبود بهداشت خواب

بهداشت خواب، رفتارها و افکاری را توصیف می‌کند که فرد هنگام خوابیدن درگیر آن‌ها می‌شود. برای رعایت بهداشت خواب مناسب غالباً کافی است که متوجه مفهوم بهداشت خواب بشوید و رفتارهایتان را مطابق با آن تغییر بدهید.

برای مثال جهت رعایت بهداشت خواب مناسب لازم است که برنامه خوب منظمی داشته باشید، اتاق خوابتان را خنک و تاریک نگه دارید، بلافاصله قبل از خواب ورزش نکنید و چیزی نخورید، در ساعات پایانی روز نوشیدنی‌های الکلی و کافئین‌دار ننوشید و وسایل الکترونیک را قبل از خوابیدن خاموش کنید. وسایل الکترونیک به ذهن انرژی می‌دهد و شبکیه را مملو از نور آبی درخشانی می‌کند که باعث می‌شود، مغز به اشتباه فکر کند که روز است و زمان بیدار شدن فرا رسیده است.

4ـ اتاق خوابتان را به محیطی تبدیل کنید که شما را به خواب تشویق کند

اتاق خوابتان را فقط به خواب اختصاص بدهید تا به ذهنتان آموزش بدهید که اتاق خواب برایش تداعی کننده آرامش باشد و بداند که این اتاق فقط برای خوابیدن است. سعی کنید هیچ سرگرمی یا کاری را در اتاق خوابتان انجام ندهید.

برای خرید یک تشک راحت هزینه کنید. اتاق خوابتان را سرد و خنک نگه دارید. ذهنتان را وادار کنید که فقط روی خواب تمرکز کند، از چشم‌بند استفاده کنید تا نوری وارد چشمانتان نشود و از دستگاه نویز سفید برای خاموش کردن سر و صداهای مزاحم استفاده کنید.

5. برنامه خواب منظمی را رعایت کنید

برنامه خواب منظمی برای خودتان تعریف کنید و هر روز، حتی آخر هفته‌ها از آن پیروی کنید. باید ذهنتان را به گونه‌ای آموزش بدهید که هر روز راس ساعت مشخصی به طور طبیعی خسته شود و بیدار شود. رعایت این برنامه پیگیری دیگر بخش‌های طرح درمان را آسان‌تر می‌کند.

در طول روز سعی کنید که حتی‌الامکان چرت نزنید، اگر هم باید چرت بزنید، بیشتر از سی دقیقه نخوابید و چرت روزانه‌تان را قبل از بعدازظهر بزنید؛ در غیر این صورت شب سخت‌تر به خواب می‌روید.

7. به تغذیه و ورزش اهمیت بدهید

ورزش روش فوق‌العاده‌ای برای تخلیه انرژی اضافی و خسته کردن بدن است تا برای خواب شبانه آماده شود. البته مراقب باشید که ورزش را بلافاصله قبل از خواب انجام ندهید، در غیر این صورت وقتی که باید بخوابید، سرشار از انرژی می‌شوید.

مراقب تغذیه‌تان نیز باشید. قبل از خواب غذای سنگین نخورید و به طور کلی سعی کنید برنامه غذایی سالمی داشته باشید. غذاهای سالم خلق و خو را بهبود می‌دهد و کیفیت خواب را بهتر می‌کند. مصرف کافئین را کاهش دهید و تشنگی‌تان را با آب برطرف کنید.

8. از مصرف داروهای خواب‌آور تجویزی پرهیز کنید

هرچند داروهای خواب‌آور تجویزی کیفیت خواب را بهبود می‌دهند، اما این داروها قدرت اعتیادآوری بسیار بالایی دارند و خطر اعتیاد پیدا کردن به این داروها در صورتی که بیمار سابقه اعتیاد به مواد دیگری را داشته باشد، بیشتر می‌شود.

بهترین کار برای بیمارانی که در حال ترک اعتیاد هستند، این است که از مصرف داروهای خواب‌آور بدون نسخه پرهیز کنند. هرچند خطر اعتیاد پیدا کردن به داروهای بدون نسخه کمتر است. اما مشکل مربوط به تمام داروهای خواب‌آور این است که مصرف کنندگان غالباً متوجه نمی‌شوند که به دارو وابسته شده‌اند و زمانی به این مشکل پی می‌برند که دیگر خیلی دیر شده است.

به جای دارو می‌توانید مصرف خواب‌آورهای طبیعی را که ذهن و بدنتان را بدون ایجاد خطر اعتیاد آرام می‌کنند، به عادت‌های جدید خوابتان اضافه کنید و بهداشت خوابتان را ارتقاء دهید. مثلاً می‌توانید یک فنجان دمنوش بابونه قبل از خواب بنوشید یا روغن اساسی اسطوخودوس را برای برخورداری از اثرات آروماتراپی داخل دستگاه بخور بریزید.

9. اضطرابتان را مدیریت کنید

اضطراب یکی از شایعترین اختلال‌های روانی است و ارتباط تنگاتنگی با اعتیاد و ترک اعتیاد دارد. حدوداً بیست درصد افراد همزمان به اختلال سوءمصرف مواد مخدر و اضطراب اجتماعی دچار هستند.

حتی اگر بیمار از قبل به اختلال اضطراب مبتلا نباشد، استرس ترک اعتیاد می‌تواند محرک شروع اضطراب در این دوران سخت باشد. رفتاردرمانی شناختی روش موثری برای درمان اضطراب به شمار می‌آید.

درمان بی خوابی بعد از ترک اعتیاد

سوءمصرف مواد معمولا با اختلالات خواب همراه است، برخی مواد مانند محرک‌ها مانع به خواب رفتن بیمار می‌شوند، و برخی دیگر هم مانند الکل حس سستی و آرامشی را در فرد ایجاد می‌کنند. حتی در آن دسته از موادی که باعث آرامش و به خواب رفتن می‌شوند، فرد به خواب عمیق کامل نمی‌رود و بدن تجدید قوای لازم را نمی‌کند.

درمان بی‌خوابی برای جلوگیری از مصرف دوباره مواد مخدر توسط بیمار بسیار اهمیت دارد و امری ضروری است. اگر شما و یا یکی از عزیزانتان درگیر اختلالات خواب ناشی از مصرف مواد مخدر است و برای درمان به کمک نیاز دارید، همین حالا با یک مشاور متخصص ترک اعتیاد تماس بگیرید. شما تنها نیستید و راه‌های درمانی بسیاری برای شما وجود دارد.

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید