نوروفیدبک چیست؟ کاربردها، فواید و عوارض نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک چیست؟ کاربردها، فواید و عوارض نوروفیدبک
پیام تندرستی
23 مرداد 1398

از دیگر خدمات مرکز ترک اعتیاد و اعصاب و روان پیام تندرستی درمان نوروفیدبک می‌باشد. که برای درمان وسواس،صرع(تشنج) و بازتوانی سکته مغزی مورد تآیید قرار گرفته است. نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک است، که بازخورد عصبی نیز به آن گفته می‌شود.

در مغز تمام ما انسان ها، هزاران فرآیند و فعالیت خودکار و غیر ارادی در حال اتفاق افتادن است. فرآیندهای ناهشیار بی شماری که کاملا از حوزه آگاهی و اختیار ما به دور هستند.

هر لحظه در مغز هریک از ما، امواج مغزی خاص و فرآیندهای فیزیولوژیک بی شماری در جریان است بدون آنکه ما آگاهی و شناختی نسبت به نحوه عملکرد آن‌ها داشته باشیم. فرآیندهای فیزیولوژیک نهفته در مغز ما و امواج مغزی موجود در آن دائما و بدون دخالت آگاهانه  ما بر روی رفتار، افکار، عملکرد و وضعیت سلامت جسمی و روانی ما تاثیر گذارند. هیچ یک از ما انسان‌ها در شرایط طبیعی و نرمال نمی توانیم در مورد نحوه عملکرد هر یک از این واکنش های فیزیولوژیک غیرارادی و امواج مغزی موجود در مغزمان اطلاعات دقیق و روشنی داشته باشیم. به خودتان نگاه کنید!

آیا می‌دانید در حال حاضر امواج مغزی شما در چه وضعیتی قرار دارند؟

طبیعتاً در شرایط طبیعی و بدون استفاده از ابزارهای خاص نمی توانید نسبت به هیچ کدام از واکنش های فیزیولوژیک بدن خود آگاهی دقیقی داشته باشید. علاوه براین وجود هرگونه ناهنجاری و اشکال در روند طبیعی عملکرد امواج مغزی و فرآیندهای زیست شناختی در بدن انسان، می‌تواند منجر به بروز علائم بیمارگونه شود. به عبارت دیگر به هم خوردن روند طبیعی عملکرد امواج مغزی و واکنش های زیست شناختی می‌تواند به عنوان علامت و نشانه ای از وجود یک وضعیت بیمارگونه جسمانی یا روانی مورد توجه قرار بگیرد.

نوروفیدبک، برای مغز انسان مانند یک آینه عمل می‌کند. ما هر روز با نگاه کردن به آینه متوجه نقائص و اشکالات موجود در ظاهر خودمان می شویم. در واقع آینه ما را نسبت به وضعیت ظاهری مان و عیب و نقص های احتمالی موجود در آن آگاه می‌کند. این آگاهی و شناخت به ما کمک می‌کند تا در جهت رفع نقص های موجود در وضعیت ظاهری خود اقدام کنیم. نوروفیدبک دقیقا برای امواج مغزی و عملکردهای فیزیولوژیک مغز ما به عنوان یک آینه ی پیشرفته عمل می‌کند. نوروفیدبک با استفاده از ابزارهای الکترونیک پیشرفته و کامپیوتر به ما کمک می‌کند تا از آن چه در مغز ما در حال رخ دادن است آگاه شویم.

نوروفیدبک، واکنش های فیزیولوژیک نهفته در مغز انسان و امواج مغزی که هر لحظه بر وضعیت رفتاری و عملکردی ما اثر گذارند را ثبت می‌کند و بعد آن چه که در همان لحظه در مغز انسان در حال اتفاق افتادن است را کاملا دقیق، روشن و واضح روی صفحه ی نمایشگر به تصویر می‌کشد.

فواید نوروفیدبک برای بیماران اعصاب و روان و ترک اعتیاد؟

نوروفیدبک به انسان کمک می‌کند تا از وضعیت امواج مغزی خود، از نحوه عملکرد واکنش های زیست شناختی غیرارادی مغز خود در لحظه، آگاهی و شناخت دقیق و فوری کسب کند. این افزایش آگاهی و شناخت به فرد کمک می‌کند تا بتواند در جهت رفع اشکالات و ناهنجاری های موجود در امواج مغزی خود اقدام کند. افزایش آگاهی نسبت به وضعیت امواج مغزی باعث می شود فرد بتواند کنترل بیشتری بر این امواج داشته باشد.

نورووفیدبک روشی است برای اینکه یاد بگیریم چگونه امواج مغزی و فعالیت هایی که در مغز ما به طور طبیعی و خودکار انجام می‌شود را کنترل کنیم. در حقیقت با نوروفیدبک می‌آموزیم به طور ارادی امواج مغزی خود را با استفاده از بازخوردی که از دستگاه دریافت می‌کنیم، تغییر بدهیم. نوروفیدبک ابزاری است برای کنترل، تغییر و اصلاح امواج مغزی در جهت رسیدن به کاهش علائم بیماری و افزایش سطح سلامت جسمانی و روانی.

روش کار نوروفیدبک چگونه است؟

در این روش شما در مقابل یک مانیتور می نشینید و الکترودی که روی سر شما قرار دارد امواج مغزی شما را دریافت و به کامپیوتر هدایت می کند .حالا شما با دیدن امواج مغزی خود روی صفحه مانیتور می توانید به تنظیم و کنترل آنها بپردازید و در تمام این مراحل درمانگر در کنار شما نشسته و به شما یاد می دهد که چگونه می توانید این کار را انجام دهید.درواقع نوروفیدبک شما را قادر به دیدن دنیای درون مغزتان می کند ، به عنوان مثال در صفحه مانیتور شما یک شکل شبیه سازی شده امواج مغزی را به شکل یک بازی می بینید و با نگاه کردن به صفحه مانیتور و بدون استفاده از دست شروع به بازی می کنید. دستگاه الگوهای امواج مغزی شما را پردازش می کند و در صورتیکه این الگوها مناسب باشد شما در بازی به جلو خواهید رفت و در غیر اینصورت شکست می خورید ،به این ترتیب شما یاد می‌گیرید که مثلا در شرایط اضطراب چگونه می توانید مغز خود را طوری تنظیم کنید که آرامش جایگزین اضطراب شود.

آیا این روش علمی است؟

روش نوروفیدبک توسط اداره غذا و داروی آمریکا ( معتبرترین سازمان جهانی پزشکی) جهت درمان اضطراب ،استرس،افسردگی،بیش فعالی کم توجهی، سردرد (میگرن)،دردهای مزمن،اختلالات خواب،سوء مصرف مواد.

چرا به نوروفیدبک دوپینگ اخلاقی می گویند؟

دلیلش این است که در حال حاضر بسیاری از ورزشکاران در کشورهای پیشرفته و همچنین بسیاری از سازمان های معتبر جهانی از جمله ناسا (سازمان علوم فضایی آمریکا) جهت ارتقا مهارت های ذهنی و شناختی و بهینه سازی تصمیم گیری ،افزایش خلاقیت،تقویت حافظه و افزایش هماهنگی جسم و ذهن از این روش استفاده می کنند.

به عنوان مثال تیم ملی ایتالیا ،تیم آث میلان ،بسیاری از برندگان طلای المپیک مثل ماری پیرس و چاد کاروین رسما اعلام کردند که جهت بهبود کارکرد ذهنی برای آمادگی مسابقات از نوروفیدبک استفاده می کنند.

آیا در آمریکا و کشورهای پیشرفته از این روش استفاده می شود؟

در آمریکا بیش از ۱۰۰۰ مرکز نوروفیدبک وجود دارد که این رقم در ۵ سال گذشته از کمتر از ۱۰۰ مرکز به این تعداد رسیده که این موضوع خود حاکی از میزان اهمیت و محبوبیت این روش درمانی در کشورهای پیشرفته می باشد.

EEG چیست؟

بار دیگر بیان می­کنیم که بایوفیدبکِ EEG شبیه نوروفیدبک است. از آنجایی که در ادبیات پژوهشِ این حوزه، این دو عبارت را به یک معنا به جای یکدیگر به کار می‌برند، آگاهی از اینکه این دو عبارت، مترادف هستند حائز اهمیت است. اما EEG دقیقا چیست؟ EEG مخفف electroencephalogram (الکتروانسفالوگرام) است و آزمونی برای پیدا کردن نابهنجاری‌­های موجود در فعالیت الکتریکی مغز است. بایوفیدبکِ EEG یا نوروفیدبک الگوهای امواج مغز را ردگیری و آنها را ثبت می‌کند. متخصصی که در زمینه نوروفیدبک آموزش دیده است می‌تواند الگوهای سالم فعالیت الکتریکی را بشناسد. وقتی الگوهای نابهنجار مشاهده شدند، متخصص نوروفیدبک می‌داند که چگونه با مراجع کار کند تا تلاش کند و تعادل مطلوب را به ناحیه­‌ مبتلاشده­‌ مغز بازگرداند. وقتی نوروفیدبک موثر واقع شود، الگوی نابهنجار موج مغز به الگویی بهنجار تبدیل می‌شود. برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که بطور مزمن مشکلاتی را در تمرکز تجربه می‌کند. تحقیقات نشان داده‌اند که این فرد احتمالا الگوی نابهنجار موج تتا در مغز را دارد.

متخصص نوروفیدبک می‌تواند از فناوری EEG بهره ببرد تا نقشه‌ای از مغز تهیه کند. اگر عملکرد تتا دچار بدتنظیمی شده باشد، متخصص می‌تواند فرد مورد نظر را آموزش دهد تا از سرعت امواج تتای مغز خود که در لوب پیشانی مغز هستند،  بکاهد. تحقیقات نشان می­‌دهد که هر چه کارکرد امواج مغز در لوب پیشانی آهسته‌­تر باشد، قدرت تمرکز فرد بیشتر خواهد شد. متعاقباٌ، حواس این فرد به احتمال کمتری با افکار پریشان ساز یا محرک بیرونی پرت می‌شود. درمان نوروفیدبک، نیازمندِ بیش از یک جلسه است، اما متخصص نوروفیدبک قادر خواهد بود که نقشه‌های مغزیِ کنونی را بخواند تا دریابد که فعالیت مغز مراجع در حال بهبود است یا خیر؟

موارد کاربرد نوروفیدبک و بیوفیدبک

بیش فعالی/کمبود توجه (ADHD)، اضطراب (Anxiety)، ناتوانی یادگیری (Learning Disability)،اختلالات خواب، دردهای مزمن و سردردهای میگرنی، سوءمصرف مواد، افسردگی ، بعضی انواع آسیب و سکته مغزی، سندرم درد و خستگی مزمن و افزایش قدرت تمرکز و توانایی های ذهنی در افراد سالم.

موسسه ­ی ملی مربوط به مصرف مواد، که مهمترین نهاد مربوط به اعتیاد است، مدل بیماری مغزی برای اعتیاد را پذیرفته است. هر نظر دیگری در این باره که اعتیاد حاصل یک شکست اخلاقی یا فقدان خویشتن-داری است بطور کامل منسوخ شده است؛ اعتیاد یک بیماری مغزی است. ممکن است تصمیم اولیه برای سوء مصرف داروی مخدر داوطلبانه باشد، اما با گذشت زمان افراد توانایی‌شان را در اتخاذ تصمیم داوطلبانه در رابطه با دارو از دست می‌دهند. این به این خاطر است که مصرف دارو به تغییراتی ساختاری در مغز می‌انجامد که فردِ مصرف کننده را به ادامه­ مصرف دارو ترغیب می‌کند.

از نظر مدلِ بیماری مغزی برای اعتیاد، منطقی است که نوروفیدبک می‌تواند اعتیاد را درمان کند. متخصص نوروفیدبک که با فردِ در حالِ بهبودی کار می‌کند می‌تواند نقشه‌ای از مغز تهیه کند تا هر ناحیه‌ای از آن که فعالیت الکتریکی نابهنجاری دارد را مکان‌یابی کند. سپس، می‌تواند یک برنامه آموزشی هدفمند را برای جبران بی‌فعالیتی، کم‌­فعالیتی یا بیش­‌فعالیتی تعبیه کند. همانطور که نشانه‌های روانشناختی اعتیاد بهبود می‌یابند، علائم اعتیاد نیز از جمله عود مصرف مجدد کاهش می‌یابد.

پژوهشی در دانشگاه UCLA نشان داد که نوروفیدبک می‌تواند سرعت ترک اعتیاد را افزایش دهد. مغزنگاری [BrainPaint] یک فن­اوری معروف در صنعت درمانیِ نوروفیدبک است. این فناوری در سال 2005 در یک پژوهش مربوط به نوروفیدبک و درمان اعتیاد، در دانشگاه کالیفرنیا لس‌­آنجلس (UCLA) مورد آزمون قرار گرفت. این فناوری، تا حدی بر تحقیق مربوط به اعتیاد متکی بود که نشان می­داد:

  1. دوره‌­ تغییر رفتارِ افرادی با تاریخچه اعتیاد بسیار دشوار است (بنابراین نرخ عود مصرف دارو 40 تا 60 درصد است).
  2. معمولا مغز در مراحل اولیه بهبودی، بی‌­ثباتی را تجربه می‌کند.

پژوهش UCLA آشکار کرد که درمان بایوفیدبکِ EEG همراه با مشارکت منظم بیمار در برنامه ه­ای 12 مرحله‌ای، می‌تواند به بهبودی افراد کمک کند تا تغییر را (از اعتیاد به بهبودی) بپذیرند و نیز به مغز کمک می‌کند تا ثبات بیشتری داشته باشد. بطور خاص، درمان EEG موجب بهبود درمان و بازدهی درمان اعتیاد را افزایش می‌دهد. بیماران توانستند به این خروجیِ مثبت دست پیدا کنند و تا حدی به این خاطر که درمان EEG کمک کرد تا قشر مغز، زمانیکه افراد احساسی شبیه به مقامت در برابر تغییر داشتند که مقاومت در این مورد به معنای فرار از برنامه بهبودی‌شان، یا عود مجدد مصرف مواد اعتیادآور بود، فعال بماند. این پژوهش خاطر نشان کرد که بایوفیدبکِ EEG درمانی مستقل برای ترک دارو نیست اما زمانی که همراه با یک سرویس حامیِ ترک، همچون برنامه 12 مرحله‌ای ارائه شود، مفید خواهد بود.

آیا نوروفیدبک عوارض جانبی دارد؟

نوروفیدبک عوارض جانبی دارو درمانی را ندارد و اثرات درمانی پایدارتری نیز دارد، فعالیت های کل مغز را کنترل می‌کند و بهبودی پایدار بیماری را شامل می‌شود. پیشرفت‌های صورت گرفته در پژوهش اعتیاد همچنان به برجسته سازی این مطلب می‌پردازند که دارو چگونه مغز را می‌­رباید. همچنین فرآیندهای نیاز به بررسی مغز افرادِ در حالِ بهبودی را درک می‌کنند. زمانی که سخن از اعتیاد پیش می‌آید هر کسی که مبتلا به آن بوده، علائم را در عمل می‌بیند. در عمده پیشینه پژوهش‌های مربوط به اعتیاد به دارو، منشأ اصلی این مشکل غیر قابل مشاهده بود، اما اکنون اینطور نیست. حالا، نقشه های مغزی می‌توانند به افرادِ در حالِ بهبودی واقعیت عصب شناختی بیماریشان­ را نشان دهند.

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید